راز فیلم‌ها با گذشت زمان محبوب‌تر شدند چیست؟

برخی فیلم‌ها در زمان اکران، آن‌طور که انتظار می‌رود دیده نمی‌شوند، فروش مورد انتظار را تجربه نمی‌کنند و نه منتقدان و نه مخاطبان، آن‌طور که باید از آن‌ها استقبال نمی‌کنند. اما سال‌ها بعد، ناگهان عنوان فیلم دوباره بر سر زبان‌ها می‌افتد؛ اما این بار، با تلفیقی از هیجان و توجه بیشتر و درک بهتر مخاطبان از داستان و مفهوم فیلم، موجب کسب توجهی می‌شود که شاید سال‌ها پیش می‌بایست آن را دریافت می‌کرد. اما چرا برخی فیلم‌ها، سال‌ها بعد به جایگاهی می‌رسند که در زمان اکران از آن محروم بودند؟

پیشنهاد مطالعه

«همسر مسعود شصت‌چی» از معیارهای ازدواج گفت؛ مرد بچه‌ننه کنسل است!

در این مقاله سعی میکنیم دلایلی را بیان کنیم که در این امر نقش بسزایی دارند و دانستن آنها خالی از لطف نیست و می‌تواند به ما، برای درک بهتر آن اثر، کمک کند.

1. تحول جامعه

مطمئنا همه‌ شما حداقل یک‌بار فیلمی را تماشا کرده‌اید که برای چندین سال پیش است، اما با این‌حال به مسائلی می‌پردازد که در زمان خودش، موضوعی نبود که مردم با آن سروکار داشته باشند؛ بلکه به موضوعاتی پرداخته‌اند که بعد از چندسال گذشت، مورد بحث جامعه کنونی است.

در این مورد، می‌توان به فیلم Fight Club محصول ۱۹۹۹ اشاره کرد. این فیلم بیش از دو دهه پیش، نقد تندی به مصرف‌گرایی کرد. موضوعی که سال‌ها ‌بعد، بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفت. دلیل آن، فرهنگ مصرف‌گرایی بود که از اوایل دهه ۹۰،  تازه داشت جان میگرفت و مردم کم‌کم خوشبختی و شادی را در خریدن و مصرف کردن می‌دیدند. اکنون که مصرف‌گرایی به شدت پیچیده‌تر و شدیدتر شده، مانند خرید آنلاین، تبلیغات‌های هدفمند در اینستاگرام و تیک‌تاک، فرهنگ «آنباکسینگ» و «لایف‌استایل» که همه را به مصرف دائمی سوق می‌دهند، باعث شد پیام فیلم بیش از گذشته درک شود.

اما سوالی که مطرح می‌شود این است که آیا فیلم‌های امروزی نیز ممکن است سال‌ها بعد، با تغییر سبک زندگی و چالش‌های تازه جامعه، دوباره مورد توجه قرار بگیرند؟ پاسخ احتمالا مثبت است. اگر چنین اتفاقی در گذشته رخ داده، دلیلی ندارد که برای آثار امروزی نیز تکرار نشود؛ با این تفاوت که مضامین مورد بحث در آینده متفاوت خواهند بود و باید با نگاهی تازه به آن‌ها نگریست. به عنوان مثال، مسئله‌ای که هم‌اکنون به‌شدت در مرکز توجه قرار دارد، هوش‌مصنوعی است. ممکن است روزی ربات‌های انسان‌نما بخشی از زندگی روزمره ما شوند. در چنین آینده‌ای، احتمالا این پرسش مطرح خواهد شد که آیا ربات‌ها نیز باید از حق و حقوق برخوردار باشند؟ شاید فیلم‌هایی مانند Blade Runner و Ex Machina، سال‌ها بعد دوباره سر زبان‌ها بیفتند و مورد بحث قرار بگیرند که چندین سال قبل از تحقق این شرایط، به این موضوعات پرداخته بودند.

شاید ارزش واقعی بعضی آثار، نه در زمان اکران، بلکه در زمانی آشکار می‌شود که جامعه آماده درک پیام آن‌ها باشد.

2. فضای مجازی

Dexter 2006

همه‌ی ما بارها به میمِ «من که میدونم … اما نمیتونم ثابت کنم» برخورده‌ایم. این میم مربوط به شخصیت جیمز دوکس، با بازی اریک کینگ در سریال Dexter است. در سریال، دوکس تنها کسی است که از همان ابتدا به دکستر مشکوک می‌شود و حس میکند او چیزی پنهان کرده، اما هیچ مدرک قابل‌ اثباتی ندارد. همین میم شدن اریک کینگ، باعث افزایش چشم‌گیر بازدید و احیای دوباره سریال Dexter شد و باری دیگر، یا حتی شاید بهتر از قبل، مخاطبان را ترغیب کرد که این سریال را تماشا کنند؛ مخصوصا مخاطبان نسل جدید. حتی خود شخصیت دوکس که سال‌ها پیش، از داستان خارج شده بود، دوباره به یکی از پرجست‌جو‌ترین و محبوب‌ترین شخصیت‌های فرنچایز تبدیل شد.

به این موضوع نیز باید توجه داشت که در این برهه از زمان که در آن زندگی می‌کنیم، میم‌ها و ادیت‌هایی که از عناوین مختلف در اینترنت پخش می‌شوند، تاثیر بسزایی در دیده‌شدنِ دوباره، و یا تماشای هرچه بیشتر آن عنوان دارند. تولیدکنندگان محتوا در فضای مجازی، با خلاقیت خود، تا کنون عناوین زیادی را احیا کرده و یا مخاطبان جدیدی برای آنها جذب کرده‌اند. به عنوان مثال، فیلم‌هایی مانند Interstellar، La La Land، American Psycho و خیلی‌های دیگر، توسط ادیت‌های تیک‌تاک محبوبیت بیشتری کسب کرده‌اند.

3. دنباله‌ای قوی

Top Gun 1986 | Top Gun: Maverick 2022

در این میان، بعضی عناوین، جلب توجه و فروش چندانی نمی‌کنند، اما با این‌حال، نسخه بعدی آنها ساخته می‌‎شود که همین اتفاق، می‌تواند موجب دیده‌شدن هرچه بیشتر نسخه قبل شود. به عنوان مثال، با اکران فیلم Top Gun: Maverick محصول سال ۲۰۲۲، با موفقیت خوبی که کسب کرد، با فروش تقریبا ۱.۵ میلیارد دلار در سراسر جهان، باعث شد نسخه اصلی، یعنی فیلم Top Gun محصول ۱۹۸۶، پس از ۳۶ سال، دوباره در صدر چارت‌های استریمینگ، فروش DVD/Blu-ray و جست‌جوها قرار بگیرد. خیلی از مخاطبان که فیلم Maverick را تماشا کردند، نسخه اصلی فیلم را هم برای اولین‌بار یا دوباره تماشا کردند؛ که همین موجب شد دوباره وارد فهرست پربیننده‌ترین آثار Paramount+ شود.

این پدیده‌ها معمولا وقتی اتفاق می‌افتند که دنباله فیلم، هم از نظر کیفیت ساخت خوب باشد، و هم حس نوستالژی قوی‌ای ایجاد کند. موفقیت نسخه جدید، مثل یک تبلیغ عظیمِ رایگان برای نسخه قبلی عمل می‌کند.

4. استریمینگ

The Shawshank Redemption 1994 | Scott Pilgrim vs. the World 2010

در گذشته، اگر فیلمی در باکس‌آفیس شکست می‌خورد، کارش تمام بود؛ اما امروزه با گسترش پلتفرم‌های استریمینگ، به‌ویژه از سال ۲۰۲۰ به بعد، شرکت‌ها فیلم‌هایی که فلاپ شده‌اند، در پلتفرم‌های استریمینگ، مانند نتفلیکس، دیزنی‌پلاس، پرایم‌ویدیو و…، قرار می‌دهند. با این کار، به آنها فرصتی دوباره داده می‌شود تا دیده شوند.

حالا در این میان، آثار قدیمی‌ای وجود داشته‌اند که زمان اکرانشان فروش خوبی را تجربه نکردند، اما سال‌ها بعد که وارد پلتفرم‌های استریمینگ شدند، محبوبیت بسیار بالایی را بین مخاطبان کسب کردند. به عنوان مثال، فیلم The Shawshank Redemption محصول سال ۱۹۹۴، زمان اکرانش نمرات خیلی خوبی گرفت و حتی هفت نامزدی اسکار گرفت؛ اما این فیلم فلاپ کامل بود. با فروش کم و کسب چنین افتخاراتی، شکست و موفقیت را هم‌زمان تجربه کرد. در نهایت این اثر پس از نمایش مکرر در تلویزیون‌ها و حضور روی پلتفرم‌هایی مانند نتفلیکس، توانست توجهی که زمان اکرانش تجربه نکرد را، به‌دست آورد.

همینطور فیلم Scott Pilgrim vs. the World محصول سال ۲۰۱۰، به کارگردانی ادگار رایت، با بودجه‌ای حدود ۶۰ میلیون دلار ساخته شد، اما در گیشه تنها حدود ۴۸ میلیون دلار فروش کرد و فلاپ کامل محسوب شد. با این حال، در سال‌های بعد از طریق فروش خانگی و به‌خصوص حضور در پلتفرم‌های استریمینگ، به یک اثر کالت واقعی تبدیل شد و نسل‌های جدید آن را کشف کردند. در سال ۲۰۲۳ نیز، انتشار سریال انیمه‌ای Scott Pilgrim Takes Off روی نتفلیکس، با صداپیشگی همان بازیگران اصلی، دوباره توجه گسترده‌ای به فیلم کشاند و جایگاه آن را تثبیت کرد.

این نمونه‌ها نشان می‌دهند که استریمینگ، چگونه می‌تواند به فیلم‌هایی که سال‌ها قبل، در زمینه فروش، شکست خورده‌‌اند، فرصت دوباره‌ای برای دیده شدن بدهد.

5. سن مخاطبان، نسل جدید و تماشای مجدد

اکثر فیلم‌ها و سریال‌هایی که امروزه اکران می‌شوند، یک محدودیت سنی خاصی‌ دارند. خیلی از مخاطبان، سنشان اجازه تماشای برخی آثار را نمی‌دهد. به عنوان مثال، آثاری مانند Blade Runner ، Game Of Thrones و The Shawshank Redemption که بالاتر مثال زدیم، برای افراد زیر 17 سال مناسب نیستند. خیلی از همین افراد، زمانی که به حداقل سن مورد نیاز می‌رسند، به تماشای آن اثر می‌روند. خیلی از کسانی که این آثار را شاهکار می‌دانند، در زمان اکرانشان اصلا سن دیدنشان را نداشتند.

از طرفی خیلی از ما مخاطبان، اثری را در کودکی تماشا کردیم، خندیدیم، سرگرم شدیم و از کنارش رد شدیم، بدون این‌که متوجه پیام آن اثر شویم. اما بعد از چندین سال، تازه متوجه می‌شویم که این اثر چه چیزی در سر داشت که به مخاطبانش بگوید. برای مثال، انیمیشن معروف و محبوب Toy Story؛ وقتی در کودکی این کارتون را دیدیم، فقط یک انیمیشن شاد و طنز به‌نظر می‌رسید. اما موضوع اصلی‌اش ترس از فراموش شدن، پیر شدن، رها شدن و تغییر پذیرش است.

و یا فیلم Donnie Darko که ظاهرش یک داستان علمی-تخیلی و معمایی، درباره یک نوجوان و خرگوش غول‌پیکر است؛ اما موضوع‌های اصلی‌اش خیلی سنگین‌ترند: سرنوشت در مقابل اختیار، بیماری روانی و افسردگی نوجوانی، سفر در زمان و جهان‌های موازی، قربانی شدن و مفهوم «خدا» یا نیروی بالاتر و احساس بیگانگی و پوچی در زندگی. این‌ها، مفاهیمی هستند که در کودکی یا نوجوانی، به ذهن ما خطور نمی‌کنند. اما وقتی بزرگ‌تر می‌شویم و بعد از چندسال که دوباره به آن اثر فکر می‌کنیم، متوجه می‌شویم این آثار، سنگین‌تر از چیزی بودند که در کودکی و در بارِ اولِ تماشا، متوجهشان شویم.

نتیجه

گاهی زمان، بزرگ‌ترین منتقد یک فیلم است. آثاری که در زمان اکران نادیده گرفته می‌شوند، ممکن است سال‌ها بعد جایگاه واقعی خود را پیدا کنند؛ نه به این دلیل که فیلم تغییر کرده، بلکه چون نگاه مخاطبان تغییر کرده است. شاید به همین دلیل باشد که بعضی فیلم‌ها، برای موفق شدن، بیش از هر چیز به گذشت زمان نیاز دارند.

بنظر شما، دیگر چه عواملی موجب بهتر دیده شدن برخی عناوین، پس از گذشت چندسال می‌شود؟