ترکیب دمای بسیار بالا و رطوبت خفهکننده میتواند تهدیدی جدی برای سلامت عمومی انسان باشد.
۶۰ بازیگر برتر قرن ۲۱ فهرست جنجالی ایندیپندنت + عکس
پیامدهای مرگبار گرمای شدید همزمان با موج گرمای بیسابقه و طولانیمدت در اروپا بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است. فرانسه در ۲۳ ژوئن گرمترین روز ثبتشده تاریخ خود را تجربه کرد و مقامهای این کشور اعلام کردند که بین ۲۴ تا ۲۷ ژوئن، بیش از هزار مورد مرگ مرتبط با گرما رخ داده است. یک برآورد آماری اولیه نیز نشان میدهد شمار قربانیان این رویداد در سراسر اروپا ممکن است از بیست هزار نفر فراتر برود. اما چرا گرمای شدید تا این اندازه مرگبار است؟
وبسایت گیزمودو با متخصصانی گفتوگو کرده که توضیح دادهاند قرار گرفتن در معرض گرمای شدید چگونه از سطح سلولها گرفته تا اندامهای اصلی بدن را تحت تأثیر قرار میدهد. اگرچه بعضی گروهها آسیبپذیری بیشتری دارند، اما هنگام وقوع موج گرمای شدید، هیچکس کاملاً در امان نیست.
بدن چگونه دمای خود را تنظیم میکند
انسانها در گروه جانداران خونگرم قرار میگیرند؛ یعنی بدن برای عملکرد طبیعی باید دمای داخلی خود را در محدودهای تقریباً ثابت نگه دارد. طبق اطلاعات کلینیک مایو، این محدوده در بزرگسالان نسبتاً محدود است و تقریباً بین ۳۶.۱ درجه سانتیگراد و ۳۷.۲ درجه سانتیگراد قرار دارد.
اورلاندو لایتانو، استادیار فیزیولوژی ورزشی و پژوهشگر اصلی آزمایشگاه فیزیولوژی عضلات و محیط دانشگاه فلوریدا، گفت:
هر انحراف قابلتوجهی از این محدوده، کارکرد سلولها را دشوارتر میکند.
او توضیح داد که افزایش بیش از حد دمای مرکزی بدن میتواند فعالیت آنزیمها، انتقال اکسیژن و سایر فرایندهای حیاتی مورد نیاز برای زنده ماندن و عملکرد درست سلولها را مختل کند.
بدن برای پایین آوردن دمای مرکزی خود عمدتاً از دو سازوکار استفاده میکند: گشادشدن رگهای خونی و تعریق. در جریان گشادشدن عروق، رگهای نزدیک سطح پوست بازتر میشوند و جریان خون بیشتری به سطح بدن میرسد تا گرمای اضافی دفع شود. به همین دلیل هنگام گرم شدن، صورت بسیاری از افراد سرخ میشود. وقتی دمای مرکزی بدن به آستانه تعریق برسد، عرق کردن آغاز میشود و بدن با تبخیر عرق، گرما را از دست میدهد.
اما زمانی که هوا از بخار آب اشباع باشد، عرق بهخوبی تبخیر نمیشود و این سازوکار خنککننده کارایی خود را از دست میدهد. به همین دلیل گرما و رطوبت در کنار یکدیگر ترکیبی خطرناک میسازند. بدن همچنان از طریق تعریق آب از دست میدهد، بدون آنکه بتواند به اندازه کافی خنک شود و در نتیجه کمآبی شکل میگیرد. لایتانو گفت:
چون عرق مستقیماً از پلاسمای خون تأمین میشود، هرچه بیشتر عرق کنید، حجم خون کمتری برای بدن باقی میماند.
گشادشدن رگها و تعریق در مجموع میتوانند جریان خون به اندامهای داخلی را کاهش دهند و فشار خون را پایین بیاورند. در چنین شرایطی، دستگاه قلبیعروقی باید با فشار بیشتری کار کند. حال باید دید این وضعیت چه پیامدهایی برای اندامهای حیاتی بدن به همراه دارد.
گرما تقریباً تمام دستگاههای اصلی بدن را درگیر میکند
برای جبران افت فشار خون و ادامه رساندن اکسیژن و مواد مغذی به اندامها، قلب مجبور میشود با شدت و سرعت بیشتری فعالیت کند. کریگ کراندال، استاد پزشکی داخلی در مرکز پزشکی دانشگاه تگزاس ساوتوسترن گفت این فشار اضافی احتمال آسیبهای قلبیعروقی، از جمله حمله قلبی و سکته مغزی، را افزایش میدهد.
کراندال توضیح داد که دستگاه قلبیعروقی هنگام تلاش برای خنک کردن بدن، بخشی از خون را از رودهها و کلیهها دور میکند. کاهش خونرسانی میتواند سد محافظ روده را مختل کند و باعث ورود سموم باکتریایی و باکتریها به جریان خون شود؛ اتفاقی که به گفته او میتواند زنجیرهای از مشکلات مختلف را به دنبال داشته باشد.
در همین زمان، کلیهها برای حفظ آب بدن فعالیت بیشتری انجام میدهند. این فشار مضاعف توانایی آنها در تصفیه خون را تحت تأثیر قرار میدهد و خطر آسیبهای حاد و همچنین مشکلات طولانیمدت کلیوی را افزایش میدهد.
مغز نیز که حساسترین اندام بدن نسبت به دما محسوب میشود، بهشدت در معرض خطر قرار دارد. کراندال گفت اگر دمای مغز بیش از حد بالا برود، فرایندهای عصبی از کار میافتند. به همین دلیل افراد بیش از حد گرمشده ممکن است در راه رفتن، صحبت کردن و فکر کردن شفاف دچار مشکل شوند. بنابراین، مغز دیگر عملکرد طبیعی خود را ندارد.
هرچه دمای داخلی بدن بالاتر برود، خطر آسیب به اندامهای حیاتی نیز افزایش پیدا میکند. فرسودگی گرمایی زمانی رخ میدهد که دستگاه قلبیعروقی برای حفظ جریان خون و خنک کردن بدن بیش از حد انرژی مصرف نماید. به گفته کراندال، این وضعیت میتواند خستگی، تهوع، سردرگمی و سردرد ایجاد کند.
اگر سامانههای طبیعی خنککننده بدن دیگر قادر به مقابله با گرما نباشند، فرد احتمال دارد دچار گرمازدگی شدید شود؛ وضعیتی که یک فوریت پزشکی تهدیدکننده زندگی است. گرمازدگی معمولاً زمانی رخ میدهد که دمای مرکزی بدن از ۴۰ درجه سانتیگراد عبور کند، هرچند کراندال تأکید کرد این معیار برای همه افراد یکسان نیست.
او گفت اگر فردی در معرض گرمای شدید قرار گرفته باشد و ناگهان تغییر محسوسی در وضعیت ذهنی یا رفتارش مشاهده شود، احتمالاً دچار گرمازدگی شدید شده است. در صورت درمان نشدن، گرمازدگی میتواند در مدت کوتاهی به مغز، قلب، کلیهها، کبد و عضلات آسیب برساند. در شدیدترین شرایط، این وضعیت ممکن است به مرگ منجر شود.
برای افرادی که از چنین شرایطی جان سالم به در میبرند نیز احتمال پیامدهای بلندمدت وجود دارد. پژوهشی که در سال ۲۰۲۰ در آزمایشگاه لایتانو انجام شد، نشان داد موشهایی که گرمازدگی شدید را پشت سر گذاشته بودند، بیشتر در معرض ابتلا به بیماریهای قلبیعروقی قرار داشتند. تحقیقات دیگر گروه او نیز نشان داده که گرمازدگی شدید در موشها میتواند حتی مدتها پس از بهبودی، عملکرد سیستم ایمنی را سرکوب کند.
چگونه از بیماریهای ناشی از گرما جلوگیری کنیم
افراد مسن، کودکان خردسال، زنان باردار، افراد مبتلا به بیماریهای مزمن، کارگران فضای باز، ورزشکاران و کسانی که به سیستم تهویه مطبوع دسترسی ندارند، از گروههایی هستند که بیشتر در معرض بیماریهای مرتبط با گرما قرار میگیرند. برخی داروها نیز میتوانند حساسیت بدن به گرما را افزایش دهند که از جمله آنها میتوان به داروهای ادرارآور و بعضی داروهای روانپزشکی اشاره کرد.
با این حال، ریانا پرایور، دانشیار علوم ورزشی و تغذیه و مدیر آزمایشگاه آبرسانی، ورزش و تنظیم دما در دانشگاه بوفالو، هشدار داد که هنگام یک موج گرمای شدید، کل جمعیت در معرض خطر قرار دارد. این خطر زمانی بیشتر میشود که دمای بالا با رطوبت زیاد همزمان شود و تعطیلاتی مانند چهارم ژوئیه نیز باعث شود مردم مدت طولانیتری بیرون بمانند، فعالیت بیشتری داشته باشند و الکل بیشتری مصرف کنند. پرایور گفت:
اگر امکان تغییر برنامهتان را دارید، اولین کاری که باید انجام دهید همین است.
او تأکید کرد که لازم نیست تمام برنامه تعطیلات را کنار بگذارید. حتی استراحتهای کوتاه و منظم در محیطی مجهز به سیستم تهویه مطبوع میتواند خطر ابتلا به بیماریهای ناشی از گرما را به میزان قابلتوجهی کاهش دهد.
نوشیدن آب و حفظ سطح مناسب مایعات بدن نیز اهمیت بسیار زیادی دارد. پرایور گفت:
اگر احساس تشنگی میکنید، بدن شما از قبل دچار کمآبی شده است. وقتی در مصرف مایعات عقب بیفتید، جبران آن بسیار دشوار خواهد بود. این مسئله درباره افراد مسن اهمیت بیشتری دارد، زیرا احساس تشنگی در آنها معمولاً با تأخیر ظاهر میشود.
اگر فردی نشانههای فرسودگی گرمایی یا گرمازدگی شدید نشان داد، پرایور توصیه میکند نخستین اقدام، خنک کردن سریع او باشد. باید فرد را به سایه منتقل کرد یا بهتر از آن، او را به یک ساختمان مجهز به تهویه مطبوع رساند و پس از قرار گرفتن در محیط خنکتر، مایعات به او داد. پرایور گفت:
اگر درباره احتمال گرمازدگی شدید تردید دارید، همان زمانی است که باید به دنبال دریافت کمک پزشکی باشید.
در چنین شرایطی، پایین آوردن دمای بدن فرد با بیشترین سرعت ممکن اهمیت حیاتی دارد. آب سرد مؤثرترین روش برای این کار است. قرار دادن ایمن فرد در حمام یا دوش خنک یا حتی پوشاندن بدن او با حولههای خیس و سرد میتواند جانش را نجات دهد.
با افزایش دمای جهانی، خطر بیماریها و آسیبهای ناشی از گرما نیز بیشتر میشود. اکنون گرمای شدید به مرگبارترین خطر طبیعی در ایالات متحده تبدیل شده است؛ بنابراین شناخت تأثیر آن بر بدن، آگاهی از گروههای آسیبپذیر و یادگیری روشهای محافظت از خود و دیگران، برای سازگاری با جهانی که روزبهروز گرمتر میشود، اهمیت اساسی خواهد داشت.
دیدگاهها
هنوز دیدگاهی ثبت نشده. اولین نفر باشید.