سیارات غول پیکر چگونه تشکیل می شوند؟

تلسکوپ فضایی جیمز‌وب با شکار تصویری شگفت‌انگیز از سیاره‌ای ۱۵ برابر بزرگ‌تر از مشتری، راز تازه‌ای را در دل کهکشان فاش کرده است؛ جهانی غول‌آسا که آن‌قدر سنگین و فلزی است که می‌تواند نگاه ما را به مرز میان «سیاره» و «ستاره» برای همیشه تغییر دهد.

پیشنهاد مطالعه

دکوراسیون خانه شیک پردیس احمدیه / از بالکن بزرگ تا گلخانه سرسبز خانگی

به گزارش پلاس، ستاره‌شناسان با استفاده از تلسکوپ فضایی جیمز‌وب موفق شده‌اند یکی از عجیب‌ترین و بحث‌برانگیزترین سیارات فراخورشیدی را زیر ذره‌بین ببرند؛ «29 Cygni b» غول گازی‌ای که نه‌تنها ۱۵ برابر مشتری جرم دارد، بلکه ۱۵۰ برابر زمین از عناصر سنگین غنی‌تر است و به‌طرز شگفت‌انگیزی میان دو مدل اصلیِ شکل‌گیری دنیاها ایستاده: «بالا به پایین» و «پایین به بالا».
جرم عظیم این سیاره معمولا آن را در دسته‌ای قرار می‌دهد که بیشتر شبیه ستاره‌ها شکل می‌گیرند؛ یعنی فروپاشی مستقیم توده‌های فشرده گاز و غبار. اما مدار گسترده‌اش ـ حدود ۲.۴ میلیارد کیلومتر از ستاره میزبان، مشابه مدار اورانوس ـ به‌وضوح با سناریوی ساخت مرحله‌به‌مرحله سیارات (تجمع آهسته توده‌های یخی و سنگی) همخوانی دارد.

تصاویر دقیق NIRCam جیمزوب، که بخشی از پروژه‌ای برای تصویربرداری از چهار سیاره غول‌پیکر جوان است، دستاوردی کم‌سابقه به همراه داشته. پژوهشگران با بررسی جذب نور توسط CO₂ و CO، میزان «فلزینگی» جو سیاره را تعیین کردند؛ نتیجه حیرت‌آور بود: «29 Cygni b» نه‌تنها از زمین بسیار فلزی‌تر است، بلکه حتی از ستاره مادرش نیز غنی‌تر از عناصر سنگین به‌نظر می‌رسد. این یعنی این سیاره احتمالاً در دوران شکل‌گیری، به‌طور حریصانه توده‌های سنگی و یخی غنی از فلز را از قرص پیش‌سیاره‌ای بلعیده است.
افزون بر این، تیم تحقیقاتی دریافت که مدار سیاره با چرخش ستاره‌اش هم‌راستا است؛ نشانه‌ای قوی از شکل‌گیری در همان صفحه قرص پیش‌سیاره‌ای.

اگر دیگر سیارات مشابه نیز چنین الگوی غنی‌سازی شدیدی را نشان دهند، معماهای شکل‌گیری غول‌های گازی ممکن است برای همیشه دگرگون شود؛ و شاید مرز میان «سیاره‌ای که مثل ستاره تشکیل شده» و «ستاره‌ای که نتوانست ستاره شود» دیگر آن‌قدرها هم واضح نباشد.