شوک قیمت بلیت تئاتر «آرش»؛ آیا هنر برای همه نیست؟

سالن‌های تئاتر پس از مدتی وقفه ناشی از تعطیلی‌های مناسبتی و شرایط جنگی، بار دیگر فعالیت خود را از سر گرفته‌اند و نمایش‌ها به صحنه بازگشته‌اند. با این حال، همزمان با رونق دوباره این حوزه، مسئله قیمت بلیت و امکان حضور اقشار مختلف جامعه در سالن‌ها بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است.

پیشنهاد مطالعه

۶۰ بازیگر برتر قرن ۲۱ فهرست جنجالی ایندیپندنت + عکس

در همین میان، پیش‌فروش بلیت تئاتر-ارکسترال «آرش» از دیروز آغاز شده و قیمت چهار میلیون و ۹۸۰ هزار تومانی آن، مخاطبان تئاتر را غافلگیر کرده و بار دیگر بحث درباره گران‌شدن تماشای تئاتر و فاصله قیمت بلیت با توان اقتصادی خانوارها را پررنگ کرده است.

روزنامه فرهیختگان در گزارشی با بررسی قیمت بلیت نمایش‌های روی صحنه، میزان درآمد برخی آثار و سهم ناچیز فرهنگ از هزینه خانوار، نسبت میان قیمت تئاتر و توان اقتصادی مردم را بررسی کرده و هشدار داده است که ادامه افزایش قیمت‌ها می‌تواند تئاتر را بیش از پیش به تفریحی محدود به اقشار برخوردار تبدیل کند.

فرهیختگان در گزارش خود با طرح این پرسش که «آیا تئاتر واقعاً برای همه قابل دسترس است؟» نوشته است:

وقتی صحبت از رونق‌گرفتن تئاتر می‌شود، فقط تعداد نمایش‌ها و میزان فروش بلیت مهم نیست. یکی از مهم‌ترین نشانه‌های زنده‌بودن این حوزه، حضور مردم در سالن‌هاست؛ مردمی از گروه‌های مختلف که بتوانند با هر سلیقه و بودجه‌ای، حداقل گاهی یک نمایش را انتخاب کنند و ببینند.

این روزنامه ادامه داده است:

اگر تئاتر به جایی برسد که تنها قشر خاصی از جامعه توان پرداخت هزینه آن را داشته باشند، بخشی از کارکرد اصلی خودش را از دست می‌دهد.

بلیت‌های گران و مخاطبانی که حذف می‌شوند

فرهیختگان در عین حال به افزایش هزینه‌های تولید تئاتر نیز اشاره کرده است. اجاره سالن، دستمزد بازیگران و عوامل، طراحی صحنه و لباس، تبلیغات و دیگر هزینه‌های اجرای یک اثر افزایش یافته و تولید یک نمایش برای گروه‌ها ساده و کم‌هزینه نیست.

با این حال، این روزنامه نوشته است که در میان آثار روی صحنه همچنان نمایش‌هایی با قیمت بلیت منطقی‌تر وجود دارند و برخی گروه‌ها تلاش کرده‌اند با قیمت‌گذاری مناسب‌تر، مخاطبان عمومی خود را حفظ کنند.

مسئله از جایی جدی‌تر می‌شود که پای برخی آثار پرهزینه یا نمایش‌هایی با حضور چهره‌های شناخته‌شده به میان می‌آید و قیمت بلیت به سطحی می‌رسد که پرداخت آن برای بخش قابل‌توجهی از جامعه دشوار است.

فرهیختگان نوشته است:

در واقع ما در این فضا دچار یک تناقض هستیم. از طرفی می‌گوییم باید مردم را به سمت تئاتر، سینما، موسیقی و دیگر فعالیت‌های فرهنگی و هنری تشویق کرد و از طرف دیگر، هزینه حضور در بعضی از این برنامه‌ها آن‌قدر بالا می‌رود که تبدیل به یک تفریح گران‌قیمت می‌شود.

این روزنامه افزوده است:

در چنین شرایطی طبیعی است که خانواده‌ها ابتدا هزینه‌های ضروری زندگی را در نظر بگیرند و در نهایت تماشای تئاتر از فهرست انتخاب‌هایشان کنار گذاشته شود.

فرهیختگان پیشنهاد کرده است که سازوکار قیمت‌گذاری و حمایت از آثار نمایشی با دقت بیشتری بررسی شود و در کنار نمایش‌های گران‌تر، بلیت‌های ارزان‌تر، تخفیف‌های دانشجویی و خانوادگی و اجراهای عمومی با قیمت مناسب نیز در نظر گرفته شود.

این روزنامه تأکید کرده است:

تئاتر زمانی زنده است که مردم با آن ارتباط داشته باشند. اگر قرار است این چراغ روشن بماند، باید کاری کرد که مردم توان نزدیک‌شدن به آن را داشته باشند؛ نه اینکه هزینه بلیت، آنها را پشت در نگه دارد.

انتخاب سخت بین سود و مخاطب

فرهیختگان در بخش دیگری از گزارش خود با عنوان «انتخاب سخت بین سود و مخاطب»، درآمد ۱۰ نمایش روی صحنه را بررسی کرده است.

در این گزارش توضیح داده شده که به دلیل نبود آمار جامع و کامل از درآمد همه تئاترهای روی صحنه، ارقام به‌دست‌آمده تقریبی هستند و با استفاده از میانگین قیمت بلیت، تعداد اجراها و میزان مخاطب محاسبه شده‌اند. به همین دلیل ممکن است درآمد واقعی برخی آثار با رقم برآوردشده تفاوت داشته باشد.

بر اساس بررسی فرهیختگان، نمایش «آرش» با تنها دو شب اجرا به درآمدی حدود ۱۳ میلیارد و ۷۰۰ میلیون تومان رسیده است؛ با این حال، این نمایش از نظر تعداد مخاطب در رتبه چهارم جدول آثار بررسی‌شده قرار دارد.

در مقابل، بیشترین تعداد مخاطب مربوط به نمایش «خون بس» به کارگردانی صابر ابر است که حدود ۳۴ هزار و ۵۰۰ تماشاگر داشته و رکورد بیشترین تعداد اجرا را نیز ثبت کرده است.

فرهیختگان نوشته است:

این نمایش با ۴۶ شب اجرا به میانگین درآمد ۲۴ میلیارد و ۶۶۷ میلیون تومانی رسیده است.

در سوی دیگر، کمترین درآمد در میان آثار بررسی‌شده به نمایش «رختکن شماره ۱۶» به کارگردانی امیر کربلایی‌زاده مربوط می‌شود که بنا بر محاسبات گزارش، با ۳۳۰ اجرا به میانگین درآمد ۱۴۸ میلیون تومانی رسیده است.

فرهیختگان با اشاره به این ارقام تأکید کرده است که یک تهیه‌کننده طبیعتاً باید به سود و تأمین هزینه‌های تولید فکر کند، اما تمرکز بیش از حد بر افزایش درآمد می‌تواند به کاهش تعداد مخاطبان منجر شود و در بلندمدت به بدنه تئاتر آسیب بزند.

سهم فرهنگ از درآمد یک خانواده کارگری چقدر است؟

بخش دیگری از گزارش فرهیختگان به مقایسه قیمت بلیت تئاتر با درآمد یک خانواده کارگری اختصاص دارد.

بر اساس این گزارش، حقوق پایه در نظر گرفته‌شده برای یک کارگر دارای خانواده چهار نفره، ماهانه ۲۵ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان است. سهم سرگرمی، تفریحات و فرهنگ از این رقم ۱.۷ درصد عنوان شده و اگر تنها حوزه فرهنگ و هنر در نظر گرفته شود، این سهم به ۰.۴ درصد کاهش پیدا می‌کند.

فرهیختگان نوشته است:

یعنی از مبلغ کل حقوق ماهانه خانواده کارگری، تنها ۱۰۲ هزار تومان به این حوزه اختصاص دارد که شامل موسیقی، کتاب، سینما، کنسرت و… می‌شود.

این رقم در حالی است که بر اساس بررسی انجام‌شده، قیمت بلیت تئاتر از حدود ۲۰۰ هزار تومان آغاز می‌شود و در برخی موارد استثنایی به حدود ۵ میلیون تومان نیز می‌رسد. بخش عمده بلیت‌ها نیز در بازه ۴۰۰ هزار تومان تا یک میلیون و ۴۰۰ هزار تومان قرار دارند.

فرهیختگان برای مقایسه قیمت بلیت با درآمد خانوار، میانگین ۹۰۰ هزار تومانی را برای هر بلیت در نظر گرفته است. بر این اساس، اگر یک خانواده چهار نفره بخواهد تنها یک‌بار به تئاتر برود، باید سه میلیون و ۶۰۰ هزار تومان فقط برای خرید بلیت هزینه کند؛ رقمی که هزینه رفت‌وآمد و سایر مخارج احتمالی را شامل نمی‌شود.

این روزنامه نوشته است:

یعنی یک خانواده کارگری باید ماهانه حدود ۱۴.۲ درصد از درآمد خود را فقط به حوزه فرهنگ اختصاص دهد؛ موضوعی که با توجه به هزینه‌های نجومی مسکن، خوراک و… عملاً غیرممکن است.

علیرضا زاکانی حوض تئاتر شهر را تخریب کرد؛ تاریخچه بزرگ‌ترین مجموعه نمایش تئاتر ایران

بر اساس این محاسبه، هزینه یک‌بار تئاتر رفتن برای چنین خانواده‌ای حدود ۳۵ برابر سهمی است که از درآمد ماهانه آن برای کل حوزه فرهنگ و هنر در نظر گرفته شده است.

آیا تئاتر به تفریح طبقات برخوردار تبدیل می‌شود؟

فاصله میان قدرت خرید خانوار و قیمت بلیت، پرسش اصلی را در این میان شکل داده است؛ اینکه تئاتر تا چه اندازه می‌تواند همچنان یک فعالیت فرهنگی عمومی باقی بماند.

اگر هزینه حضور در سالن‌ها به شکلی افزایش پیدا کند که بخش بزرگی از جامعه حتی امکان انتخاب تئاتر را نداشته باشد، ممکن است سالن‌ها همچنان فعال و برخی آثار حتی پرفروش باشند، اما ترکیب مخاطبان آنها به گروه‌های محدودتری از جامعه منحصر شود.

فرهیختگان با طرح این پرسش که «تئاتر از این هم طبقاتی‌تر می‌شود؟» سه ضلع هزینه بالای تولید، ضرورت سودآوری گروه‌های نمایشی و کاهش قدرت خرید مخاطبان را یکی از چالش‌های اصلی این حوزه می‌داند؛ چالشی که در صورت بی‌توجهی می‌تواند بخشی از مخاطبان عمومی را به‌تدریج از سالن‌های نمایش دور کند.