چرا صحنه‌های جنسی در فیلم‌های هالیوودی ۴۰ درصد کاهش یافته؟ نسل Z عامل این تغییر بزرگ است؟

صحنه‌های جنسی در فیلم‌های سینمایی طی دو دهه گذشته به شکل محسوسی کمتر شده‌اند؛ به‌طوری که یک تحلیل داده‌ای نشان می‌دهد میزان محتوای جنسی در فیلم‌های پرفروش از سال ۲۰۰۰ تاکنون نزدیک به ۴۰ درصد کاهش یافته است. با این حال هم‌زمان، تلویزیون و سرویس‌های استریم همچنان میزبان سریال‌هایی هستند که روابط جنسی بخش پررنگی از داستان آن‌هاست.

پیشنهاد مطالعه

بهنوش طباطبایی تغییر چهره داد؛ خانم بازیگر با استایل جادوگری جلب توجه کرد

زمانی فیلم‌های اروتیک، تریلرهای جنسی و درام‌های عاشقانه بخش مهمی از سینمای جریان اصلی بودند، اما امروز جدول فروش سینماها بیشتر در اختیار فیلم‌های ابرقهرمانی، اکشن، انیمیشن و آثار خانوادگی قرار دارد.

تحلیل استیون فالوز، پژوهشگر داده‌های سینمایی، از ۲۵۰ فیلم پرفروش هر سال نشان می‌دهد میزان محتوای جنسی در آثار سینمایی تا سال ۲۰۲۳ در مقایسه با سال ۲۰۰۰ نزدیک به ۴۰ درصد کاهش پیدا کرده است. او برای این بررسی از اطلاعات مربوط به رده‌بندی سنی، راهنماهای والدین و پایگاه‌های اطلاعاتی فیلم استفاده کرده است.

فالوز می‌گوید نکته قابل توجه این است که کاهش مشابهی در نمایش خشونت، مصرف مواد مخدر یا ناسزاگویی مشاهده نشده و محتوای جنسی تنها حوزه‌ای است که کاهش چشمگیری داشته است.

در ابتدای قرن حاضر، کمتر از یک‌پنجم فیلم‌های بررسی‌شده هیچ محتوای جنسی نداشتند، اما در سال‌های اخیر تعداد فیلم‌هایی که تقریباً هیچ صحنه یا اشاره جنسی در آن‌ها وجود ندارد به شکل محسوسی افزایش یافته است.

سینما کمتر، تلویزیون و استریم بیشتر

در حالی که سینما ظاهراً محتاط‌تر شده، سریال‌های تلویزیونی و آثار پلتفرم‌های استریم همچنان فضای بسیار بازتری برای نمایش روابط جنسی دارند.

سریال‌هایی مانند سرخوشی (Euphoria)، بریجرتون (Bridgerton)، آموزش جنسی (Sex Education) و رقبا (Heated Rivalry) نمونه‌هایی هستند که روابط عاشقانه و جنسی بخش مهمی از روایت آن‌ها را تشکیل می‌دهد.

در فصل‌های مختلف سرخوشی، شخصیت‌هایی مانند کسی با بازی سیدنی سوئینی در موقعیت‌های صریح جنسی قرار گرفته‌اند و بریجرتون نیز از ابتدا به دلیل ترکیب داستان‌های عاشقانه با صحنه‌های جنسی شناخته شده است.

این تفاوت باعث شده بخشی از محتوایی که زمانی مخاطب برای دیدنش به سالن سینما می‌رفت، اکنون بیشتر در تلویزیون و سرویس‌های استریم دیده شود.

یکی از دلایل احتمالی این تغییر، تفاوت مدل اقتصادی این دو رسانه است. فیلم‌های بزرگ سینمایی برای سودآوری باید در کشورهای مختلف و برای گروه‌های سنی گسترده‌ای قابل نمایش باشند، در حالی که سرویس‌های استریم می‌توانند برای گروه مشخص‌تری از مخاطبان محتوا تولید کنند.

از سوی دیگر، دسترسی گسترده به محتوای جنسی در اینترنت نیز شرایط را نسبت به چند دهه قبل تغییر داده است. فالوز این مسئله را یکی از توضیحات احتمالی کاهش نیاز سینمای جریان اصلی به استفاده از محتوای جنسی برای جذب تماشاگر می‌داند.

یکی از تازه‌ترین نمونه‌هایی که بحث درباره حذف روابط جنسی از سینما را دوباره مطرح کرده، فیلم ادیسه (The Odyssey) کریستوفر نولان است.

این فیلم که بر اساس حماسه مشهور هومر ساخته شده، مت دیمون را در نقش اودیسئوس نشان می‌دهد. در متون باستانی، روابط اودیسئوس با شخصیت‌هایی مانند کالیپسو و سیرسه بخش مهمی از سفر او را تشکیل می‌دهد.

اما نولان در اقتباس سینمایی خود بخش قابل توجهی از این جنبه‌های داستان را حذف کرده یا تغییر داده است. منتقدان نوشته‌اند که رابطه اودیسئوس با کالیپسو، با بازی شارلیز ترون، در فیلم بیشتر به رابطه‌ای روان‌شناختی و حمایتی شباهت پیدا کرده و جنبه جنسی آن تقریباً کنار گذاشته شده است.

همچنین رابطه اودیسئوس با سیرسه، با بازی سامانتا مورتون، که در روایت هومر ابعاد جنسی مشخصی دارد، در نسخه نولان بسیار محدودتر شده است.

برخی متخصصان ادبیات کلاسیک نیز به این تغییر واکنش نشان داده‌اند. مری بیرد، مورخ و متخصص جهان باستان، معتقد است نسخه نولان بخشی از اروتیسم، طنز و زیرکی موجود در متن اصلی را کنار گذاشته است.

البته برخی منتقدان این تغییر را نوعی بازتفسیر مدرن از شخصیت‌های زن دانسته‌اند؛ به این معنا که فیلم به جای تعریف آن‌ها صرفاً از طریق رابطه جنسی با قهرمان مرد، نقش‌های دیگری برایشان در نظر گرفته است.

فیلم دعوت (The Invite) ساخته اولیویا وایلد نیز نمونه دیگری است. داستان این فیلم درباره زوجی است که با همسایه‌های خود وارد رابطه‌ای پیچیده می‌شوند و موضوع روابط باز در مرکز داستان قرار دارد، اما حتی در چنین اثری نیز بخش زیادی از رابطه جنسی بیشتر در گفت‌وگو مطرح می‌شود تا اینکه به‌طور مستقیم نمایش داده شود.

آیا نسل Z باعث این تغییر شده است؟

یکی از توضیحاتی که درباره کاهش صحنه‌های جنسی در فیلم‌ها مطرح می‌شود، تغییر سلیقه مخاطبان جوان‌تر است.

پژوهشی که مرکز Center for Scholars & Storytellers دانشگاه UCLA روی افراد ۱۳ تا ۲۴ ساله انجام داده، نشان داده است ۴۷.۵ درصد شرکت‌کنندگان معتقد بودند بیشتر فیلم‌ها و سریال‌ها برای پیشبرد داستان نیازی به محتوای جنسی ندارند.

همچنین ۵۱.۵ درصد گفته‌اند تمایل دارند آثار بیشتری ببینند که روابط دوستانه و افلاطونی را در مرکز داستان قرار می‌دهند.

پژوهشگران تأکید کرده‌اند جوانان الزاماً مخالف نمایش رابطه جنسی یا عاشقانه نیستند؛ بلکه می‌خواهند انواع متنوع‌تری از روابط انسانی، از دوستی گرفته تا روابط غیرعاشقانه، در فیلم‌ها و سریال‌ها دیده شود.

با این حال، این تغییر در سلیقه درست در دوره‌ای رخ داده که هالیوود نیز به سمت تولید آثار خانوادگی‌تر و قابل عرضه برای مخاطبان گسترده‌تر حرکت کرده است.

داده‌های فالوز نشان می‌دهد ژانر عاشقانه نیز به‌طور کلی سهم بسیار کمتری از تولیدات سینمایی دارد. در سال ۲۰۰۰ حدود ۳۴.۸ درصد فیلم‌ها در IMDb در دسته «عاشقانه» قرار می‌گرفتند، اما این میزان در سال‌های اخیر به حدود ۸.۶ درصد رسیده است.

فالوز همچنین دریافته است که کاهش محتوای جنسی به‌خصوص در فیلم‌های اکشن و تریلر چشمگیر بوده است.

از جنبش MeToo تا هماهنگ‌کنندگان صحنه‌های صمیمی

از طرف دیگر، ساخت صحنه‌های جنسی نیز نسبت به گذشته پیچیده‌تر و قانونمندتر شده است.

پس از جنبش می‌تو (MeToo)، توجه به رضایت بازیگران، مرزهای شخصی و شرایط کار در صحنه‌های صمیمانه افزایش یافت. بسیاری از پروژه‌ها اکنون از «هماهنگ‌کننده صحنه‌های صمیمی» استفاده می‌کنند؛ فردی که مانند هماهنگ‌کننده بدلکاری، جزئیات حرکت‌ها، میزان تماس فیزیکی و محدودیت‌های بازیگران را از قبل مشخص می‌کند.

این تحول الزاماً به معنی دشوارتر شدن تولید چنین صحنه‌هایی نیست؛ هدف اصلی آن ایجاد محیطی امن‌تر و روشن‌تر برای بازیگران است. با این حال، اضافه شدن برنامه‌ریزی دقیق و قراردادهای مشخص ممکن است باعث شود فیلمسازان بیش از گذشته از خود بپرسند آیا یک صحنه جنسی واقعاً برای روایت ضروری است یا خیر.

استیون فالوز نیز افزایش استفاده از هماهنگ‌کنندگان را یکی از عوامل احتمالی تغییر نگرش فیلمسازان نسبت به صحنه‌های جنسی مطرح کرده است.

برخی کارگردانان مشهور نیز آشکارا گفته‌اند علاقه زیادی به فیلمبرداری چنین صحنه‌هایی ندارند.

کوئنتین تارانتینو، کارگردان داستان عامه‌پسند (Pulp Fiction) و بیل را بکش (Kill Bill)، پیش‌تر توضیح داده بود که رابطه جنسی اساساً بخش مهمی از نگاه سینمایی او نیست و ساخت چنین صحنه‌هایی از نظر فنی و برای بازیگران می‌تواند بسیار پرتنش باشد.

او در عین حال تأکید کرده بود اگر یک داستان واقعاً به چنین صحنه‌ای نیاز داشته باشد، مخالفتی با استفاده از آن ندارد.

لوکا گوادانینو، کارگردان چلنجرز (Challengers) با بازی زندایا، نیز درباره ماهیت بسیار فنی فیلمبرداری صحنه‌های جنسی صحبت کرده و گفته است آنچه روی پرده به صورت صمیمیت طبیعی دیده می‌شود، در پشت دوربین مجموعه‌ای دقیق از حرکت‌ها و تصمیم‌های فنی است.

ابرقهرمان‌ها و پایان فیلم‌های اروتیک جریان اصلی

ظهور فیلم‌های ابرقهرمانی و مجموعه‌های عظیم سینمایی نیز ساختار بازار را تغییر داده است.

آثار مارول و دی‌سی در دو دهه گذشته سهم بزرگی از جدول فروش سینما را در اختیار داشته‌اند. این فیلم‌ها معمولاً برای طیف وسیعی از سنین ساخته می‌شوند و روابط جنسی به ندرت نقشی جدی در آن‌ها دارد.

فیلم‌هایی مانند انتقام‌جویان (Avengers)، مرد عنکبوتی (Spider-Man)، آکوامن (Aquaman) و مجموعه‌های مختلف بتمن (Batman) عمدتاً بر اکشن، جلوه‌های ویژه و ماجراجویی تمرکز دارند.

این آثار علاوه بر فروش بلیت، باید امکان تولید اسباب‌بازی، لباس، محصولات کودک و ده‌ها کالای جانبی دیگر را نیز فراهم کنند. بنابراین استودیوها انگیزه اقتصادی چندانی برای اضافه کردن محتوایی ندارند که بخشی از بازار خانوادگی را از بین ببرد.

در نتیجه، ژانرهایی که زمانی صحنه‌های جنسی را در سینمای جریان اصلی زنده نگه می‌داشتند، سهم کمتری از بازار پیدا کرده‌اند و ژانرهایی که اساساً به چنین محتوایی نیاز ندارند، جدول اکران را در اختیار گرفته‌اند.

پول و رده‌بندی سنی؛ دو عامل مهم هالیوود

در نهایت یکی از مهم‌ترین دلایل را باید در اقتصاد سینما جست‌وجو کرد. فیلم‌های بزرگ هالیوودی صدها میلیون دلار هزینه دارند و برای بازگرداندن سرمایه باید تا حد ممکن مخاطبان بیشتری را در سراسر جهان جذب کنند. وجود برهنگی یا محتوای جنسی صریح می‌تواند رده‌بندی سنی فیلم را بالاتر ببرد و در نتیجه بخشی از مخاطبان نوجوان و خانواده‌ها را از سالن سینما حذف کند.

از سفیدبرفی تا موآنا؛ چرا بازسازی‌های هالیوود یکی پس از دیگری شکست می‌خورند؟

برای بسیاری از استودیوها، دریافت یک رده‌بندی مناسب برای نوجوانان ارزش تجاری بسیار بالایی دارد. فیلمی که نوجوانان بتوانند همراه خانواده خود ببینند، بالقوه تعداد بسیار بیشتری بلیت می‌فروشد.

به همین دلیل حتی اگر صحنه‌ای جنسی در فیلمنامه وجود داشته باشد، ممکن است در مرحله تدوین حذف یا کوتاه شود تا فیلم رده‌بندی سنی پایین‌تری دریافت کند.

بازار جهانی نیز عامل دیگری است. هالیوود به درآمد بین‌المللی متکی است و بسیاری از کشورها محدودیت‌های بیشتری درباره نمایش برهنگی و رابطه جنسی دارند. پژوهش جداگانه فالوز روی رده‌بندی حدود ۶ هزار فیلم در ۴۴ کشور نیز نشان داده میزان حساسیت سیستم‌های رده‌بندی به محتوای جنسی در کشورهای مختلف تفاوت قابل توجهی دارد.

فیلمی که بتواند بدون حذف سکانس‌های اصلی در کشورهای بیشتری نمایش داده شود، از نظر اقتصادی برای استودیو جذاب‌تر است.