‌ بیوگرافی سعید پورصمیمی ؛ مروری بر کارنامه بازیگری که نقش مکمل را به امضای خودش تبدیل کرد

به گزارش پلاس، زادروز سعید پورصمیمی، فرصتی است برای نگاه دوباره به هنرمندی که از دل تمرین‌های سخت تئاتر برآمد و سال‌ها بعد، در قاب سینما کاری کرد نقش مکمل از حاشیه به مرکز توجه برسد. او ۹ اسفند ۱۳۲۲ در تهران به دنیا آمد و در دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران بازیگری و کارگردانی تئاتر آموخت؛ مسیری که از همان ابتدا به او نظم، دقت و نگاه تحلیلی داد.

پیشنهاد مطالعه

عکس| چهره دولت نامزد نیکا یک سال بعد سریال پایتخت 7 در تاجیکستان

پورصمیمی از نسل بازیگرانی است که پیش از هر چیز «گروه» را می‌شناسد؛ سال‌های جوانی‌اش با تشکیل گروه‌های نمایشی و کار در اداره تئاتر و سپس همکاری با تلویزیون در بخش نمایش گره خورد. همین سابقه است که در اجرای او به چشم می‌آید: حرکت‌های کم‌مصرف، جمله‌پردازی دقیق و مکث‌های حساب‌شده. در بازی‌هایش خبری از نمایش اضافه نیست؛ هر چیزی که می‌ماند، برای پیشبرد قصه می‌ماند.

 از سن تا قاب دوربین

ورود او به سینما با «ناخدا خورشید» ناصر تقوایی در اواسط دهه 60 رقم خورد؛ فیلمی که جایگاهش در حافظه سینمای ایران تثبیت شده و پورصمیمی هم در همین تجربه جدی، کیفیتی ارائه داد که بعدها به امضایش بدل شد: حضوری موجز، جدی و در عین حال سرشار از جزئیات. همین نقش برایش جایزه بهترین بازیگر نقش مکمل مرد جشنواره فیلم فجر را آورد و مسیر دریافت دو سیمرغ دیگر را هموار کرد: «تحفه‌ها» و «پرده آخر». سه سیمرغ نقش مکمل در فاصله‌ای کوتاه، او را رکورددار این بخش کرد و به مخاطب یادآوری کرد که گاهی ستون اصلی یک فیلم، در سکوت نقش دوم بنا می‌شود.

کارنامه سینمایی‌اش به همین سه عنوان ختم نشد. در فیلم‌هایی با لحن‌ها و جهان‌های گوناگون، از آثار تاریخی و شعری تا درام‌های اجتماعی، توانست با تغییر ریتم و رنگ اجرا، خود را با دنیای کارگردان همراه کند. همکاری با فیلمسازانی چون علی حاتمی، کیانوش عیاری، خسرو سینایی، رسول ملاقلی‌پور، رضا میرکریمی و همایون اسعدیان، علامت انعطاف او در برابر سبک‌های مختلف است؛ انعطافی که به قیمت از دست دادن هویت شخصی تمام نمی‌شود.

هنرِ نقش مکمل و اخلاق حرفه‌ای

پورصمیمی در نقش‌های مکمل، کارکردی فراتر از «پر کردن قاب» دارد. او معمولا جایی وارد قصه می‌شود که تعادل درام به یک تکیه‌گاه مطمئن نیاز دارد: شخصیتی که با یک نگاه یا یک جمله، مسیر احساس تماشاگر را عوض می‌کند. این توانایی از دانش تئاتری‌اش می‌آید؛ از شناخت میزانسن، ریتم گفتار و آگاهی نسبت به فاصله با دوربین. او خوب می‌داند کجا باید عقب بایستد تا قهرمان دیده شود و کجا باید یک قدم جلو بیاید تا حقیقت پوشیده آشکار شود.

در پشت این مهارت، یک اخلاق کاری هم هست: جدیت در تمرین، احترام به گروه و پرهیز از خودنمایی. همکارانش بارها گفته‌اند در جمع‌های کاری ممکن است ساکت و متمرکز به نظر برسد اما در محفل رفاقتی شوخ‌طبعی و گرمای رفتارش غافلگیرکننده است. همین دو وجه جذاب، از او چهره‌ای ساخته که هم در نقش‌های جدی باورپذیر است و هم در کمدی می‌تواند نمک اجرا را دقیق اندازه بگیرد؛ تا جایی که در جشنواره کمدی گل‌آقا از او با عنوان پیشکسوت سینمای کمدی تقدیر شد.

  تلویزیون، تئاتر و تداوم یک مسیر

تلویزیون برای پورصمیمی همیشه یک میدان آشنا بوده است؛ از حضور در مجموعه «سلطان صاحبقران» علی حاتمی تا سریال‌های محبوب دهه‌های بعد مانند «در پناه تو» و «شبی از شب‌ها». او در این آثار هم همان اقتصاد بیان را حفظ می‌کند؛ صدایی آرام، نگاه دقیق و بدنی که هر حرکتش معنی دارد. با این همه، ریشه اصلی او در تئاتر باقی مانده است. فهرست نمایش‌هایی که در این آثار حضور داشته، از «آندورا» و «استثناء و قاعده» تا «ریچارد سوم»، «بازرس»، «خسیس» و … نشان می‌دهد که با متون کلاسیک و مدرن همزمان زیسته است.

بازگشتش به تئاتر در سال‌های اخیر نیز یادآور یک اصل بود: بازیگری برای او یک حرفه روزمره نیست؛ نوعی زیست هنری است که با مطالعه، تمرین و تعهد زنده می‌ماند. در سال‌های تازه‌تر، حضورش در پروژه‌هایی که نگاه جهانی‌تری پیدا کردند هم توجه‌ها را دوباره به او جلب کرد. با این حال، نقطه ثابت کارنامه‌اش تغییر نکرده است: بازیگری که با کمترین ابزار، بیشترین معنا را منتقل می‌کند و اجازه می‌دهد قصه، پیش از نام‌ها، در ذهن تماشاگر حک شود. زادروزش فرصت خوبی است برای یادآوری همین درس ساده: گاهی شکوه بازیگری در فروتنی اجرا پوشیده است.

درخشش دوباره

در سال‌های اخیر، حضورش در «برادران لیلا» به کارگردانی سعید روستایی، بار دیگر توجه‌ها را به توانایی او جلب کرد. او در نقش پدری سنتی و پیچیده، تصویری چندلایه از مردی گرفتار در مناسبات قدرت و فقر ارائه داد؛ شخصیتی که میان اقتدار ظاهری و آسیب‌پذیری درونی در نوسان است. بازی او در این فیلم که در جشنواره کن نیز به نمایش درآمد، نشان داد پورصمیمی همچنان می‌تواند در کنار نسل تازه بازیگران بدرخشد و نقطه ثقل یک درام خانوادگی باشد. نگاه نافذ، سکوت‌های طولانی و انفجارهای لحظه‌ای خشم، ترکیبی ساخت که بسیاری آن را از بهترین اجراهای سال‌های اخیرش دانستند.

منبع: هفت صبح