هشدار جدی مدرس دانشگاه درباره عادی‌سازی اعتیاد در سریال‌های شبکه نمایش خانگی

احمد کارخانه، کارشناس حوزه رسانه و مدرس دانشگاه، درباره نحوه نمایش مصرف مواد مخدر در آثار نمایشی صحبت کرد.

پیشنهاد مطالعه

محمد شعبانپور؛ بازیگر و طنزپرداز رودباری سریال «شیش ماهه» را بیشتر بشناسید+ عکس خانوادگی

او معتقد است رسانه‌ها فقط واقعیت را نشان نمی‌دهند. آن‌ها می‌توانند برداشت مخاطب از واقعیت اجتماعی را هم تغییر دهند.

کارخانه تأکید کرد که نحوه نمایش مصرف مواد مخدر، به‌ویژه در شبکه نمایش خانگی، می‌تواند روی نگرش نوجوانان و جوانان اثر بگذارد.

وقتی نمایش مصرف مواد جذاب می‌شود

کارخانه با اشاره به نظریه «ساخت‌گرایی اجتماعی» گفت مشکل از جایی شروع می‌شود که یک اثر، مصرف مواد را جذاب‌تر از واقعیت آن نشان دهد.

گاهی سریال‌ها مصرف مواد را راهی برای فرار از تنهایی یا رسیدن به آرامش معرفی می‌کنند. بعضی آثار نیز آن را نشانه عصیان یا پرستیژ شخصیت قرار می‌دهند.

به گفته این مدرس دانشگاه، چنین روایتی می‌تواند میان شخصیت محبوب و مصرف مواد ارتباط ایجاد کند. این ارتباط ممکن است قبح مصرف را در ذهن مخاطب کاهش دهد.

تأثیر شخصیت‌های سرکش بر نوجوانان

کارخانه با استناد به نظریه «شناخت اجتماعی» آلبرت بندورا توضیح داد که نوجوانان در مسیر شکل‌گیری هویت خود، از شخصیت‌های محبوب تأثیر می‌گیرند.

او گفت نوجوان ممکن است با شخصیت‌های طغیان‌گر و قانون‌شکن هم‌ذات‌پنداری کند. این اتفاق می‌تواند از طریق یادگیری مشاهده‌ای، برداشت او از مصرف مواد را تغییر دهد.

این کارشناس همچنین به نظریه «کاشت» جورج گربنر اشاره کرد. بر اساس این نظریه، تماشای مداوم محتوای مشابه می‌تواند به‌مرور روی جهان‌بینی مخاطب اثر بگذارد.

نمایش واقعیت یا عادی‌سازی مصرف؟

کارخانه تفاوت میان بازنمایی واقعیت و عادی‌سازی آسیب را به شیوه روایت مرتبط دانست.

اگر مصرف مواد در داستان به شخصیت پاداش بدهد و مشکلات او را حل کند، اثر می‌تواند به سمت عادی‌سازی برود.

در مقابل، نمایش واقعی پیامدهای جسمی، روانی و اجتماعی مصرف می‌تواند تصویر واقع‌گرایانه‌تری ارائه دهد.

او پیشنهاد کرد نویسندگان و کارگردانان به سمت «دراماتورژی سلامت‌محور» بروند. این شیوه به سازندگان اجازه می‌دهد بدون استفاده از مواد مخدر، کشمکش‌های جذاب و جدی خلق کنند.

چرا هشدار سنی به‌تنهایی کافی نیست؟

این مدرس دانشگاه معتقد است رده‌بندی سنی بدون آموزش سواد رسانه‌ای تأثیر کافی ندارد.

او هشدار داد که ممنوعیت بیش از حد حتی می‌تواند کنجکاوی نوجوانان را افزایش دهد. به همین دلیل، خانواده‌ها باید به فرزندان خود مهارت تحلیل محتوا را آموزش دهند.

کارخانه نقش والدین را نیز مهم دانست. به گفته او، والدین می‌توانند با گفت‌وگو درباره رفتار شخصیت‌ها، نگاه انتقادی فرزندانشان را تقویت کنند.

پیشنهادهایی برای تولید محتوای مسئولانه

کارخانه سه راهکار را برای سیاست‌گذاری فرهنگی در این زمینه مطرح کرد.

نخست، نویسندگان و عوامل تولید باید در کارگاه‌های تخصصی با متخصصان علوم ارتباطات و روان‌شناسی همکاری کنند.

دوم، پلتفرم‌ها می‌توانند محتوای مکمل مانند نقد و پادکست‌های تحلیلی تولید کنند.

سوم، سیاست‌گذاران می‌توانند به‌جای تکیه بر نظارت دولتی، از مشارکت سینماگران، دانشگاهیان و متخصصان استفاده کنند.

به اعتقاد کارخانه، این همکاری می‌تواند از تبدیل نمایش آسیب‌های اجتماعی به ترویج آن‌ها جلوگیری کند؛ بدون اینکه خلاقیت هنری آثار را محدود کند.