راز شگفت‌انگیز نماد شبدر چهاربرگی ونکلیف؛ چرا این طرح جواهرات لوکس را جاودانه کرد؟

اگر تا به‌حال جواهرات برند ونکلیف اند آرپلز را دیده باشید، احتمالاً طرح شبدر چهاربرگی توجهتان را جلب کرده است. این طرح روی گردنبندها، گوشواره‌ها و دستبندهای این برند تکرار می‌شود و به مرور به شناسه‌ی اصلی آن تبدیل شده است. کاربران وقتی می‌پرسند «ونکلیف نماد چیست»، می‌خواهند بدانند این طرح از کجا آمده، چرا همیشه تکرار می‌شود و چه مفهومی در طراحی آن نهفته است.

استوری| صحبت‌های معنادار بهاره افشاری در حمایت از مردم؛ دچار شرم نیابتی شدم

طرح چهاربرگی ونکلیف، فقط به زیبایی‌اش برنمی‌گردد. اگر اینطور بود، نمی‌شد اینهمه محبوبیت و ماندگاری را توجیه کرد. این نقش در تاریخ برند با نام «آلهمبرا» شناخته می‌شود و از سال ۱۹۶۸ تا امروز، نشانه‌ی خوش‌یُمنی و تعادل در طراحی جواهرات این خانه‌ی فرانسوی بوده است. ریشه‌ی آن نیز در الهام از شبدر چهاربرگ، باور بنیان‌گذاران به شانس و نگاه خاص برند به هماهنگی فرم و زندگی روزمره قرار دارد. همین نگاه به تعادل میان معنا، زیبایی و دوام، در طلاجات هم دیده می‌شود؛ جایی که طلا با دقت طراحی می‌شود تا هم جلوه‌ی هنری داشته باشد و هم ارزشی ماندگار.

برند ونکلیف اند آرپلز چیست؟

تاریخ ونکلیف اند آرپلز از سال ۱۹۰۶ آغاز می‌شود. آلفرد ونکلیف و استل آرپلز نخستین بوتیک خود را در میدان وندوم پاریس گشودند؛ جایی که تا امروز یکی از مراکز جواهرسازی فرانسه است. هر دو نیز از خانواده‌های فعال در تجارت طلا و سنگ‌های قیمتی بودند. این پیش‌زمینه سبب شد تا برند از همان ابتدا نگاه فنی و هنری را در کنار هم دنبال کند.

در طراحی‌های آغازین ونکلیف، طبیعت منبع الهام اصلی بود. طرح‌های برگ، گل، پروانه و پرنده در جواهرات این برند تکرار می‌شد. در میان این مجموعه‌ها، نقش شبدر نیز حضور داشت. در آرشیو رسمی ونکلیف آثاری از دهه‌های ۱۹۱۰ و ۱۹۴۰ دیده می‌شود که نشان می‌دهد فرم چهاربرگی پیش از آنکه به نماد رسمی تبدیل شود، در کارگاه‌های برند وجود داشته است.

میانه‌ی قرن بیستم برای ونکلیف دوران گسترش نوآوری‌های فنی بود. طراحی مکانیزم «Mystery Set» و استفاده از مفصل‌های قابل حرکت در ساخت جواهرات، شهرت جهانی برای این خانه به همراه آورد. در همین دوران، توجه طراحان به تناسب میان تقارن و ظرافت در فرم بیشتر شد و بستر شکل‌گیری آلهمبرا فراهم آمد.

نماد ونکلیف چیست؟

برای اینکه بدانیم ونکلیف نماد چیست، بیایید مستقیم به سراغ همین نماد برویم. نماد اصلی این برند، موتیف چهاربرگی آلهمبرا است که نخستین بار در سال ۱۹۶۸ معرفی شد. در این مجموعه، بیست موتیف هم‌اندازه از طلای زرد به‌صورت زنجیروار در گردنبند بلندی قرار گرفته بود. هر موتیف نیز، با ردیفی از مهره‌های طلایی قاب گرفته می‌شد تا نور را در سطح قطعه پخش کند.

ساختار آلهمبرا از سه بخش تشکیل می‌شود: قاب طلا، سنگ یا صدف مرکزی و حاشیه‌ی مهره‌ای. سطح سنگ‌ها با تراش و صیقل دستی آماده می‌شود تا کاملاً با قاب تراز شود. در برخی نسخه‌ها سطح طلا با نقش‌های منظم حکاکی می‌شود تا نور را یکنواخت بازتاب دهد.

در معرفی رسمی برند از این طرح به‌عنوان «نماد خوش‌شانسی» یاد شده است. با گذشت زمان، آلهمبرا از یک مجموعه‌ی محدود، به زبان طراحی ونکلیف تبدیل شد و امروز در ابعاد و ترکیب‌های گوناگون دیده می‌شود، اما ساختار اصلی همچنان همان طرح چهاربرگی است.

چرا شبدر چهاربرگ به نماد ونکلیف تبدیل شد؟

ژاک آرپلز، یکی از اعضای خانواده‌ی مؤسس برند، به باور در خوش‌شانسی شهرت داشت. جمله‌ای از او در اسناد برند تکرار شده است: «برای خوش‌شانس بودن باید به شانس باور داشت.» او در باغ خانه‌اش در منطقه Germigny-l’Évêque شبدرهای چهاربرگ جمع می‌کرد و برای دوستانش می‌فرستاد. همین عادت شخصی بعدها الهام‌بخش طراحان شد تا خوش‌یُمنی را به زبان طراحی برند تبدیل کنند.

دهه‌ی شصت میلادی دوره‌ی تغییر ذائقه در جواهرسازی بود. جواهرات سنگین و پرجزئیات جای خود را به طرح‌های سبک‌تر دادند. طراحان ونکلیف در همین دوران به دنبال موتیفی بودند که هم قابل استفاده در زندگی روزمره باشد و هم معنا و هویت برند را حفظ کند. آلهمبرا پاسخ به همین نیاز بود؛ طرحی منظم و قابل تکرار با شخصیتی آرام و ماندگار.

ریشه‌ی نام آلهمبرا

طراحان ونکلیف برای توصیف موتیفی که از تکرار فرم‌های متقارن ساخته شده بود، واژه‌ای می‌خواستند که در خودِ نام، حس نظم و ظرافت را داشته باشد. «آلهمبرا» از نام کاخ الحمرا در شهر گرانادا گرفته شد: بنایی که در معماری آن، نقش‌های هندسی و چهاربرگی بارها تکرار می‌شود.

هرچند برند هرگز به‌طور رسمی اعلام نکرد که این کاخ منبع مستقیم الهام بوده است، شباهت میان ساختار بصری جواهر و تزئینات الحمرا آشکار است. انتخاب این نام، نگاه جهانی‌تر برند را بازتاب می‌دهد. ونکلیف در دوره‌ای که بیشتر خانه‌های جواهرسازی صرفاً از هنر اروپایی الهام می‌گرفتند، منبع الهام خود را از تلفیق شرق و غرب انتخاب کرد. از همین رو، آلهمبرا بازتاب نوعی گفت‌وگوی فرهنگی است که در فرم چهاربرگی آن تجسم پیدا کرده است.

مفهوم نماد ونکلیف در جواهرات

فرم چهاربرگی آلهمبرا در میان طراحان به‌عنوان نمونه‌ای از تعادل شناخته می‌شود. چهار بخش هم‌اندازه دارد اما منحنی‌های نرم در گوشه‌ها از خشکی هندسی آن می‌کاهد. همین توازن، مفهوم اصلی طراحی ونکلیف است؛ تلاشی برای نمایش هماهنگی و آرامش در قالبی فیزیکی.

نقش متریال و رنگ

در مجموعه‌های مختلف آلهمبرا از ترکیب‌های متنوعی استفاده شده است. طلای زرد، سفید و رزگلد در کنار سنگ‌هایی چون مالاکیت، اونیکس، لاجورد، کارنلین و صدف قرار می‌گیرند. انتخاب سنگ‌ها بر اساس واکنش نوری و هماهنگی با رنگ طلا انجام می‌شود. سنگ‌ها پیش از نصب تراش می‌خورند تا سطحشان کاملاً هم‌سطح قاب باشد. اختلاف جزئی در ضخامت می‌تواند تعادل نور را برهم بزند. این دقت در ساخت سبب شده تا هر قطعه آلهمبرا، فارغ از اندازه یا ترکیب رنگ، جلوه‌ای یکدست داشته باشد.

فلسفه‌ی طراحی

در نگاه ونکلیف، جواهر باید بخشی از زندگی روزمره باشد. آلهمبرا با همین رویکرد طراحی شد. هدف این نبود که قطعه‌ای برای مناسبت‌های خاص ساخته شود. طراحان می‌خواستند جواهری بسازند که بدون از دست دادن شأن و ظرافت، بتوان آن را هر روز پوشید. از همین رو، فرم چهاربرگی علاوه بر نقش تزئینی، معنای همراهی و خوش‌یُمنی را نیز در خود دارد.

تفاوت نماد ونکلیف با نماد برندهای لوکس دیگر

در برندهای لوکسی مانند Cartier یا Bulgari، نماد بیشتر به‌صورت لوگو یا طرح گرافیکی عمل می‌کند. مثلاً در کارتیه، حلقه‌ی به‌هم‌پیوسته در مجموعه «Love» یا پیچ‌های مجموعه «Juste un Clou» نقش شاخص برند را دارد، اما این نمادها اغلب در سطح تزئین به کار می‌روند. در بولگاری نیز حروف برند روی حلقه‌ها یا صفحه‌ی ساعت‌ها حک می‌شود تا هویت بصری را منتقل کند.

ما دیدیم که ونکلیف نماد چیست و چرا این برند رویکرد متفاوتی دارد. در این برند، نماد در خودِ ساختار جواهر حضور دارد و به‌جای آن‌که افزوده‌ای تزئینی باشد، هسته‌ی طراحی است. فرم چهاربرگی نه بر سطح جواهر، که در اسکلت آن شکل می‌گیرد.

تفاوت دیگر در تداوم فرم است. از زمان معرفی آلهمبرا تاکنون، ساختار اصلی آن تغییر نکرده است. مجموعه‌های فرعی مانند Vintage، Sweet و Magic تنها در اندازه و ترکیب متریال متفاوت‌اند. این ثبات، موجب شده تا طرح به‌سادگی قابل تشخیص باشد.

ویژگی سوم در مقایسه با رقبا، سطح جزئیات اجرایی است. در برندهایی مانند Tiffany & Co یا Chopard، کیفیت بالا در سنگ‌ها و تراش مشهود است، اما ونکلیف با تأکید بر پرداخت دستی و کنترل دقیق نور در سطح طلا، نوعی ظرافت مهندسی به طراحی افزوده است.

منبع: چی بپوشم