رازهای زندگی و هنر بهرام بیضایی و همسرش؛ عکس نادر دخترش نیلوفر را ببینید!

به گزارش پلاس، بهرام بیضایی کارگردان محبوب و مطرح تئاتر و سینما آثار منحصر به فردی را در طی سال‌ها فعالیت هنری خود خلق کرده است. این چهره یکی از هنرمندانی است که تأثیر قابل‌توجه و غیرقابل انکاری بر هنر ایران و به ویژه تئاتر گذاشت. در این بخش از مطالب پلاس و به نقل از ستاره به بررسی بیوگرافی و جزئیات زندگی هنری و شخصی بهرام بیضایی خواهیم پرداخت.

بیوگرافی بهرام بیضایی

پس از انتشار خبر فوت این هنرمند، برخی از مخاطبان پرسیده بودند که بهرام بیضایی کیست؟ بهرام بیضایی نمایشنامه نویس، فیلمنامه نویس و کارگردان مطرح سینما و تئاتر در تاریخ ۵ دی‌ماه ۱۳۱۷ به دنیا آمد. این چهره در خانواده‌ای با پیشینه‌ی غنی در ادبیات، شعر و نمایش‌های آیینی رشد یافت و همین موضوع او را به این دنیا علاقه‌مند کرد. بهرام بیضایی نمایشنامه نویسی را از دوران نوجوانی خود آغاز کرد و در ادامه با حضوری موثر در تئاتر، پایه‌گذار سبک متفاوت و نوینی در این هنر بود. او آثار نمایشی و سینمایی متعددی را خلق کرد و فیلم‌ها و تئاترهای بهرام بیضایی همواره مورد توجه منتقدان، مخاطبان و اهالی هنر قرار گرفته است. آخرین فیلم بهرام بیضایی در سال ۱۳۸۷ ساخته شد و این چهره پس از آن ایران را به مقصد آمریکا ترک کرد. بهرام بیضایی متأسفانه در تاریخ ۵ دی ۱۴۰۴ و در روز تولد ۸۷ سالگی‌اش از دنیا رفت.

بهرام بیضایی اصالتا اهل کجاست؟

این هنرمند خود در شهر تهران متولد شد، اما اصالت بهرام بیضایی به آران و بیدگل در شهر کاشان بازمی‌گردد. اصالت خانوادگی این چهره نیز به همین منطقه برمی‌گردد و این اصالت و محیط فرهنگی، تأثیر غیرقابل انکاری بر هویت و مجموعه آثار بهرام بیضایی گذاشته است.

خانواده بهرام بیضایی

بهرام بیضایی در خانواده‌ای با سابقه‌ی غنی در ادبیات و هنر پرورش یافت. پدر بهرام بیضایی، میرزا نعمت‌الله بیضایی آرانی با تخلص ذکایی شاعر و تذکره‌نویس بود. عموی این چهره ادیب بیضایی آرانی و پدربزرگ او نیز محمدرضا بیضایی با تخلص ابن روح، از دیگر شاعران و ادیبان برجسته‌ی این منطقه بودند که در هنر نمایش آیینی تعزیه نیز فعالیت داشتند. جالب است بدانید که نام خانوادگی بیضایی نیز از تخلص شعری پدر و عموی این هنرمند گرفته شده است.

همسر بهرام بیضایی

اولین ازدواج بهرام بیضایی در سال ۱۳۴۴ و با منیر اعظم رامین فر صورت گرفت. همسر اول بهرام بیضایی در خانواده‌ای هنری رشد یافته بود. او خواهر ایرج رامین‌ فر، طراح صحنه و لباس سرشناس سینما و همچنین خواهرزاده عباس جوانمرد بازیگر مطرح این عرصه بوده است. زندگی مشترک این زوج پس از چند سال و در دهه‌ی ۱۳۷۰ به پایان رسید.

همسر دوم بهرام بیضایی

بهرام بیضایی و مژده شمسایی در سال ۱۳۷۱ با یکدیگر ازدواج کردند. همسر بهرام بیضایی بازیگری است که در تاریخ ۳۰ خرداد ۱۳۴۷ در شهر تهران متولد شد. او فارغ‌التحصیل رشته‌ی تئاتر از دانشگاه آزاد اسلامی بوده و بازیگری در سینما را با حضور در فیلم مسافران بهرام بیضایی آغاز کرده است. مژده شمسایی همسر بهرام بیضایی خبر درگذشت این هنرمند را در اینستاگرام خود با پیامی تأثیرگذار اعلام کرد.

فرزندان بهرام بیضایی

این هنرمند از ازدواج‌های خود صاحب ۴ فرزند شده است. در سال ۱۳۴۵ اولین فرزند بهرام بیضایی به نام نیلوفر متولد شد و یک سال بعد نیز پسر او به دنیا آمد که نامش ارژنگ بود، اما متأسفانه در صد روزگی فوت شد. دیگر دختر بهرام بیضایی با نام نگار در سال ۱۳۵۱ به دنیا آمد. نیاسان آخرین فرزند این چهره نیز در سال ۱۳۷۴ متولد شد تا بهرام بیضایی فرزندان خود را از هر دو ازدواجش داشته باشد. جالب است بدانید نیلوفر بیضایی فرزند ارشد بهرام بیضایی نیز در حوزه‌ی تئاتر فعالیت داشته و آثار نمایشی مختلفی را خارج از ایران اجرا کرده است.

تحصیلات بهرام بیضایی

بهرام بیضایی پس از گذراندن تحصیلات ابتدایی و دبیرستان در تهران، وارد دانشکده ادبیات دانشگاه تهران شد. با این حال او تحصیلات دانشگاهی‌اش را نیمه‌کاره رها کرد. این تصمیم نه از سر بی‌علاقگی، بلکه از نارضایتی از ساختار آموزشی و تمایل به پژوهش شخصی و مستقیم در حوزه‌ی اساطیر و تاریخ نمایش ایران نشأت می‌گرفت تا مدرک تحصیلی بهرام بیضایی به طور آکادمیک از دانشگاه اخذ نشده باشد.

شروع فعالیت هنری بهرام بیضایی

فعالیت‌های هنری بهرام بیضایی به طور رسمی از اواخر دهه‌ی ۱۳۳۰ و با نگارش نقد و پژوهش درباره تئاتر و سینما در نشریات آغاز شد. این هنرمند در اوایل دهه‌ی ۱۳۴۰، با پیوستن به گروه هنر ملی تئاتر و نوشتن نمایشنامه‌هایی مانند پهلوان اکبر می‌میرد، نامش را به عنوان نمایشنامه‌نویسی صاحب‌ سبک در این عرصه مطرح کرد. اولین فیلم بهرام بیضایی در سینما، فیلم کوتاه عمو سیبیلو در سال ۱۳۴۹ بود. او سپس فیلم بلند رگبار را در سال ۱۳۵۰ مقابل دوربین برد و جایگاهش را به عنوان چهره‌ای پیشرو در موج نوی سینمای ایران تثبیت کرد. جالب است بدانید که او تأثیرات ویژه‌ای بر دیگر کارگردان‌های سینمای ایران گذاشته است.

بهرام بیضایی در تئاتر

مهارت و شهرت بهرام بیضایی در تئاتر زبانزد بسیاری از علاقه‌مندان به این هنر است. این هنرمند در دهه‌های ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ به عنوان یکی از نویسندگان و کارگردان‌های جریان‌ساز در تئاتر ایران، آثار بسیاری را خلق کرد و به روی صحنه برد. همچنین برخی از نمایشنامه های بهرام بیضایی توسط دیگر کارگردان‌های تئاتر اجرا شده و واکنش‌های مثبت بسیاری را دریافت کرده است. پس از سال‌ها حضور بر روی صحنه، بهرام بیضایی افرا را در سال ۱۳۸۶ به عنوان آخرین نمایش خود در ایران به اجرا درآورد و دیگر آثار نمایشی خودش را در آمریکا به روی صحنه برد. سلطان مار، آرش، شب هزار و یکم، مرگ یزدگرد، کارنامه بندار بیدخش و … از مطرح‌ترین آثار نمایشی بهرام بیضایی است که اجرا شده‌اند.

آغاز فعالیت های سینمایی بهرام بیضایی

بهرام بیضایی در جوانی حضور در سینما را تجربه کرد و نشان داد که در این عرصه نیز حرف‌های جدیدی برای گفتن دارد. از آثار مطرح بهرام بیضایی قبل از انقلاب می‌توان به رگبار، سفر و غریبه و مه اشاره داشت. بهرام بیضایی کلاغ را به عنوان آخرین فیلم سینمایی خود پیش از انقلاب ساخت که با استقبال مخاطبان بسیاری همراه شد.

مرگ یزدگرد بهرام بیضایی

یکی از ماندگارترین آثار بهرام بیضایی مرگ یزدگرد است که این هنرمند پس از روی صحنه بردن آن، در سال ۱۳۶۰ نسخه فیلمش را نیز منتشر کرد. این اثر داستانی درباره‌ی مرگ یزدگرد سوم را روایت می‌کند که در آن پس از مرگ این پادشاه، اتفاقاتی پیرامون یک آسیابان و خانواده‌اش رقم می‌خورد. سوسن تسلیمی، مهدی هاشمی، امین تارخ، یاسمن آرامی، علیرضا خمسه، کریم اکبری مبارکه و محمود بهروزیان از بازیگران مرگ یزدگرد هستند.

باشو غریبه کوچک بهرام بیضایی

یکی از مشهورترین فیلمهای بهرام بیضایی در سینما، باشو غریبه ای کوچک است که در سال ۱۳۶۸ به نمایش عمومی درآمد. این فیلم داستان پسرکی به نام باشو را روایت می‌کند که پس از بمباران‌های زمان جنگ تحمیلی، خودش را پشت یک کامیون پنهان کرده و همراه با آن به شمال کشور می‌رود. حضور او در جنگل‌های شمال، تصویری متفاوت از ارتباط‌های انسانی می‌سازد که در این فیلم به نمایش درآمده است. بهرام بیضایی باشو غریبه ای کوچک را با بازیگرانی مانند سوسن تسلیمی، عدنان عفراویان، پرویز پورحسینی و گروهی از بازیگران بومی ساخته است.

شاید وقتی دیگر بهرام بیضایی

این فیلم سینمایی بهرام بیضایی در سال ۱۳۶۶ ساخته شده است. داستان فیلم شاید وقتی دیگر بهرام بیضایی حول محور شخصیتی روایت می‌شود که گوینده‌ی متن فیلم‌های تلویزیونی بوده و در نمایی از یک فیلم مستند، زنش را در ماشین یک فرد ناشناس می‌بیند. او تلاش می‌کند تا این مرد غریبه را پیدا کند و در این مسیر با ماجراهای پیچیده‌ای روبرو می‌شود. سوسن تسلیمی، داریوش فرهنگ و علیرضا مجلل بازیگران فیلم شاید وقتی دیگر هستند.

مسافران بهرام بیضایی

به عقیده‌ی بسیاری از منتقدان مسافران بهترین فیلم بهرام بیضایی در دوران هنری این چهره بوده است. بهرام بیضایی مسافران را در سال ۱۳۷۰ ساخته است. در این فیلم مهتاب، خواهر ماهرخ، همراه با خانواده‌ی خود با یک سواری از شمال به سمت تهران راه می‌افتند تا آینه‌ای موروثی را به جشن عروسی ماهرخ برسانند. در راه زنی روستایی نیز با آن‌ها هم‌سفر می‌شود و سپس همگی در یک تصادف با نفتکش می‌میرند. خبر به خانواده رسیده و عروسی به سوگواری تبدیل می‌شود. بهرام بیضایی فیلم مسافران را با بازیگرانی چون جمیله شیخی، مژده شمسایی، هما روستا، فاطمه معتمد آریا، آتیلا پسیانی، مجید مظفری، فریبرز عرب نیا و … ساخته است.

سگ کشی بهرام بیضایی

یکی دیگر از مطرح‌ترین فیلم‌ های بهرام بیضایی در سینما سگ کشی است که در سال ۱۳۸۰ به اکران درآمد. بهرام بیضایی سگ کشی را در ژانر درام جنایی ساخته که در آن زمان به پرفروش‌ترین فیلم سال تبدیل شد. این فیلم داستان یک نویسنده به نام گلرخ کمالی را روایت می‌کند که برای نجات شوهر خود از دست طلبکاران و شاکیان، وارد دنیای پیچیده و خطرناکی می‌شود که انتهای آن سرنوشت تلخی در انتظار اوست. بهرام بیضایی فیلم سگ کشی را با چهره‌هایی نظیر مژده شمسایی، مجید مظفری، رضا کیانیان، داریوش ارجمند، حسن پورشیرازی، مهتاب نصیرپور، بهزاد فراهانی و … مقابل دوربین برده است.

وقتی همه خوابیم بهرام بیضایی

آخرین فیلم بهرام بیضایی در سینما، در سال ۱۳۸۷ ساخته شده است. بهرام بیضایی وقتی همه خوابیم را با نگاهی متفاوت به سینما و داستان‌های آن کارگردانی کرده است. در این فیلم چکامه چمانی که همسر و فرزندش را در تصادف رانندگی از دست داده، با مردی که تازه از زندان آزاد شده آشنا می‌شود. این آشنایی اتفاقات مختلفی را برای هر دوی آن‌ها به وجود می‌آورد؛ اما این تمام ماجرا نبوده و رخدادهای دیگری پشت پرده در جریان است. فیلم وقتی همه خوابیم بهرام بیضایی با بازیگرانی مانند مژده شمسایی، علیرضا جلالی تبار، حسام نواب صفوی، مجید مظفری، شقایق فراهانی، سحر دولتشاهی، هدایت هاشمی و … ساخته شده است.

بهرام بیضایی در تاسیان

سریال تاسیان به کارگردانی تینا پاکروان در سال ۱۴۰۳ از شبکه نمایش خانگی و از طریق پلتفرم فیلیمو منتشر می‌شد. این سریال داستانی عاشقانه را در دهه‌ی ۱۳۵۰ و سال‌های منتهی به انقلاب روایت می‌کند. جالب است بدانید که بهرام بیضایی در سریال تاسیان نقشی به عنوان سازنده نداشته است؛ اما در یکی از سکانس‌های این سریال سخنرانی بهرام بیضایی در دانشگاه تهران بازسازی شده است.

نویسندگی و کتاب های بهرام بیضایی

بهرام بیضایی کتاب ها و نمایشنامه‌های بسیاری را نگاشته و به چاپ رسانده است. این نویسنده در دوران فعالیت خود بیش از ۲۰۰ کتاب، مقاله، ترجمه و … را منتشر کرده است. از میان معروف‌ترین کتابهای بهرام بیضایی می‌توان به آثاری چون سه برخوانی، نمایش در ایران، دیوان نمایش، فتحنامه‌ی کلات و … اشاره کرد. جالب است بدانید که نمایشنامه های بهرام بیضایی همواره آثار پرفروشی در میان مخاطبان ادبیات فارسی بوده است. کتاب چهار صندوق بهرام بیضایی، کتاب ندبه بهرام بیضایی، سیاوش خوانی بهرام بیضایی و … از جمله نمایشنامه‌های پرمخاطب این هنرمند هستند. 

نظرات و مقالات بهرام بیضایی

بهرام بیضایی علاوه بر نویسندگی و کارگردانی، به عنوان یک پژوهشگر و محقق در دنیای هنر و ادبیات نیز شناخته می‌شود. او در این راستا مقالات و کتاب‌های متعددی را به چاپ رسانده که در میان علاقه‌مندان و اهالی این حرفه بسیار مورد توجه قرار گرفته است. نظرات بهرام بیضایی درباره شاهنامه فردوسی نیز با استقبال افراد بسیاری از علاقه‌مندان به ادبیات همراه بوده و مورد توجه واقع شده است.

دیگر فعالیت های هنری و ادبی بهرام بیضایی

بهرام بیضایی یکی از پایه‌گذاران و مؤسسان و عضو اصلی کانون نویسندگان در سال ۱۳۴۷ بود و در سال ۱۳۵۷ از آن کانون کناره‌گیری کرد. او در سال ۱۳۵۲ از اداره برنامه‌های تئاتر به دانشگاه تهران منتقل شد و به‌ عنوان استادیار دانشکده هنرهای زیبا کار خودش را شروع کرد. بهرام بیضایی در سال ۱۳۶۰ به دلایلی از دانشگاه تهران اخراج شد و در سال‌های ۱۳۶۴ به همراه خانواده‌اش، به خارج از کشور مهاجرت کرد. این هنرمند در سال ۱۳۷۵ به دعوت پارلمان بین‌المللی نویسندگان در استراسبورگ اقامت نمود و در سال ۱۳۷۶ بار دیگر به ایران بازگشت تا فعالیت‌ها و پژوهش‌های خودش را در زادگاهش از سر بگیرد. اتفاقی که تا سال ۱۳۸۹ ادامه یافت و بهرام بیضایی این بار برای همیشه ایران را ترک کرد.

مهاجرت بهرام بیضایی به آمریکا

این هنرمند در سال ۱۳۸۹ و در پی برخی از کارشکنی‌ها ایران را به مقصد آمریکا و ایالت کالیفرنیا ترک کرد. پس از مهاجرت این هنرمند برای بسیاری از مخاطبان و طرفداران او این سوال مطرح شده بود که بهرام بیضایی کجا زندگی می کند؟‌ او پس از نقل مکان به کالیفرنیا در ۱۳۸۹ به عنوان استاد مدعو به دانشگاه استنفورد آمریکا رفت و تا آخرین سال‌های زندگی نیز به تدریس و پژوهش ادامه داد. در سال‌های اخیر و به دنبال فعالیت‌های کم این نویسنده، برای برخی از طرفداران و مخاطبان او سوال شده بود که بهرام بیضایی الان کجاست؟ گویا فعالیت‌های گزیده‌ی این هنرمند در سال‌های آخر زندگی‌اش که به دنبال بیماری سرطان ایجاد شده بود، مخاطبان آثار او را دلتنگ نگارش متن‌های جدیدی کرده بود.

دین بهرام بیضایی چه بود؟

یکی از حواشی این هنرمند در دوران حضورش در ایران به مسئله‌ی دین و مذهب بهرام بیضایی بازمی‌گشت. او در یک خانواده بهایی متولد شد و پرورش یافت، اما خودش را فردی مذهبی نمی‌دانست و جهان‌بینی شخصی‌سازی‌شده‌ای داشت. بهرام بیضایی در مصاحبه ای بیان کرده بود که دین یک فرهنگ است و بر اساس اعتقاد شخصی خود از تمام دین‌ها و فکرها چیزی در ذهن دارد. نگارش نمایشنامه‌ها و فیلمنامه مذهبی بهرام بیضایی نیز نشان‌دهنده‌ی علاقه و درگیری فکری عمیق این هنرمند فارغ از تعلق مذهبی خاص، با مفاهیم دینی، اسطوره‌ای و تاریخی است.

علت فوت بهرام بیضایی

انتشار خبر درگذشت بهرام بیضایی در تاریخ ۵ دی ۱۴۰۴ جامعه‌ی هنری ایران را در شوک فرو برد. پس از اعلام رسمی این خبر بسیاری از مردم در پی علت مرگ بهرام بیضایی بودند؛ بر اساس اخبار منتشر شده در برخی از سایت‌ها و خبرگزاری‌ها، علت درگذشت این هنرمند بیماری سرطان اعلام شده است.

افتخارات و جوایز بهرام بیضایی

بهرام بیضایی در طی دوران فعالیت هنری خود بارها در جشنواره‌های مختلف مورد تقدیر قرار گرفته بود. او در عرصه‌های تئاتر، سینما و ادبیات به پاس خلق آثار برجسته و ماندگار، جوایز متعددی را از آن خود کرد. دریافت دکترای افتخاری ادبیات از دانشگاه سنت اندروز اسکاتلند در سال ۲۰۱۷ و جایزه یک عمر دستاورد هنری از جشنواره فیلم استانبول نشان از جایگاه والای بهرام بیضایی در دنیای هنر دارد. نگاه منحصر به‌ فرد بهرام بیضایی در آثارش، همواره ریشه‌های اساطیری و نمایش‌های سنتی ایرانی را با دغدغه‌های انسان معاصر و مسائل اجتماعی درمی‌آمیخت.

فیلم شناسی بهرام بیضایی

کارگردانی سینما

• وقتی همه خوابیم (۱۳۸۷)
• قالی سخنگو (۱۳۸۵)
• سگ‌ کشی (۱۳۷۹)
• گفتگو با باد (۱۳۷۷)
• مسافران (۱۳۷۰)
• شاید وقتی دیگر (۱۳۶۶)
• باشو، غریبه‌ی کوچک (۱۳۶۴)
• مرگ یزدگرد (۱۳۶۰)
• چریکه‌ی تارا (۱۳۵۷)
• کلاغ (۱۳۵۶)
• غریبه و مه (۱۳۵۲)
• سفر (۱۳۵۱)
• رگبار (۱۳۵۱)
• عمو سیبیلو (۱۳۴۹)

نویسندگی سینما

• فصل پنجم (۱۳۷۵)
• سایه به سایه (۱۳۷۴)
• روز واقعه (۱۳۷۳)
• کفش های میرزا نوروز (۱۳۶۴)
• خط قرمز (۱۳۶۰)
• سلندر (۱۳۵۹)

تئاتر

• عروسک‌ها (۱۳۴۵)
• ضیافت (۱۳۴۶)
• میراث (۱۳۴۶)
• سلطان مار (۱۳۴۸)
• مرگ یزدگرد (۱۳۵۸)
• کارنامه‌ی بندار بیدخش (۱۳۷۶)
• بانو آئویی (۱۳۷۷)
• شب هزارویکم (۱۳۸۲)
• مجلس شبیه؛ در ذکر مصائب استاد نوید ماکان و همسرش مهندس رخشید فرزین (۱۳۸۴)
• افرا یا روز می‌گذرد (۱۳۸۶)
• جانا و بلادور (۱۳۹۱)
• آرش (۱۳۹۲)
• گزارش ارداویراف (۱۳۹۳)
• طرب‌نامه (۱۳۹۵)
• چهارراه (۱۳۹۷)
• داش آکل به گفته‌ی مرجان (۱۴۰۳)

منبع: ستاره